Yunus Emre, eski Rumca ve Grekçeyi de iyi biliyordu.Eski Yunan edebiyatı ve bu edebiyatın gerektirdiği mazmunları öğrenmişti.Dört kitabın (Tevrat, Zebur, İncil, Kur’an) hepsini çok iyi incelemişti.Kısaca Yunus Emre çağının alimiydi.

Yunus’un yaşadığı yıllar, Anadolu’nun iç kavga ve çekişmelerle, siyasi otorite zayıflığıyla uğraştığı yıllardır.Halk kıtlık ve kuraklıklarla pençeleşmektedir.Yunus Emre eserlerinde insan sevgisine dayanan bir görüşü geliştirmiş, şiirlerinde Allah sevgisini, aşk ve güzel ahlakı, her türlü batıl inanca karşı gerçek İslam düşüncesini işlemiştir.

Yunus Emre’deki insanlık sevgisi Allah’a olan sevgisiyle açıklanmaktadır.Özelikle Allah’a olan derin sevgisini ifade eden en çarpıcı sözlerinden biri “Yaradılanı hoş gör Yaradan’dan ötürü.” sözüdür.

Yunus Emre’ye göre insanlar din, mezhep, ırk, millet, mevki, sınıf farkı gözetilmeksizin sevilmelidirler.Her insan Allah’ın ruhunu taşıdığına göre, farklı muamele görmemelidir.

Montaigne’in yazısındaki en önemli tekniği, aynı Dante’nin italyancada, Cervantes’in İspanyolcada, Shakespeare’in ise İngilizcede yaptığı gibi, onun da Fransızcada halkın sokakta kullandığı dille düşüncelerini yazmış olmasıdır.Bu tekniği ile bir düşüncenin ne kadar derin ve ince olsa da söylenebileceğini göstermiştir.

Yazısında kullandığı bu tekniğini ise “Ah, keşke Paris’in sebze pazarında kullanılan sözcüklerle konuşabilsem!” sözleriyle ifade etmiştir.

Platon’un eğitimde konferans yöntemi yerine tartışma yöntemini benimsediği düşünülmektedir.Platon’un amacı, öğrencilerini filozof-yöneticiler olarak yetiştirmektedir.Bu yüzden derslerinde mantık ve matematikle temellendirilmiş şekilde, ahlak ve siyasete ağırlık vermiştir.

Matematiğe ilişkin çalışmaları sonucunda matematik, diğer bilimler arasında seçkin bir konuma yerleşmiş ve bilimsel eğitim ve öğretimin temelini oluşturmuştur.

Seçkin öğrenciler yetiştirmeyi amaçlayan Platon Akademi’sinde matematik, doğa bilimleri ve yönetim gibi çeşitli konularda dersler vermiştir. M.Ö 4.yüzyılda kurulmuş olan bu okul, aynı zamanda tarihteki ilk akademi olarak kabul edilmiştir.

Bu okulun kapısının üstünde “Geometriyi bilmeyen hiç kimse bu kapıdan içeri alınmaz!” yazmaktadır.

Divan edebiyatımızın en büyük şairlerinden olan Fuzuli, iyi bir öğrenim görmüş, özellikle islam bilimleri, tasavvuf, İran edebiyatı konularında çalışmalar yapmıştır.Türkçe, Arapça ve Farsça divanlarında bulunan şiirleri, bu üç dili de çok iyi kullandığını, onların bütün inceliklerini kavradığını göstermektedir.Divanlarından söz sanatlarını en usta şekilde kullanmıştır.Şiirlerinin yanı sıra hekimlik dahil bir çok başka konularda da eserler vermiştir.

Şiirde “Fuzuli” adını alış sebebini Farsça “Divan”ının girişinde, “kendi şiirlerinin başkalarınınkilerle karşılaştırılması” olarak açıklar.İşe yaramayan, gereksiz gibi anlamlara gelen “fuzuli” sözcüğünün başka bir anlamı da “erdem”dir.Onun bu iki karşıt anlamdan yararlanmak amacını güttüğünü ileri sürenlerde vardır.

Fuzuli, Bağdat civarında fakir bir yaşam sürmüştür.Kanuni’ye yazdığı bir mektupta durumunu belirtmiş ve devlet hazinesinden kendisine maaş bağlanmasını istemiştir.Padişah, kendisine bir berat göndermiş ve bu beratta Fuzuli’ye maaş bağlanmasını istemiştir.Fuzuli, beratını alır almaz vakıf idaresine gitmiş ve beratın gereğinin yerine getirilmesini, günlük 9 akçelik maaşının ödenmesini istemiştir.Ne var k aradan haftalar, aylar geçmiş, ama Fuzuli maaşını alamamıştır.Tekrar tekrar vakıflara gitmiş ve sonuç alamayınca memurlara arasında geçen diyalogu ve uğradığı haksızlıkları Nişancı Paşa (Padişahın Genel Sekreteri) Celalzade’ye “Şikayetname” olarak yazmıştır.

“Selam verdim, rüşvet değil deyü almadılar.” ifadesi bu şikayetnamenin baş tarafında geçer.Fuzuli’nin “dedim, dediler” şeklinde aktardığı konuşma o dönemin yolsuzluklarını, ahlaka, İslam dininin özüne aykırı davranışlar sergilemesi bakımından önem taşımaktadır.

46 yıllık saltanat hayatı boyunca Osmanlı medeniyeti büyük gelişme göstermiştir.Hukuk, matematik, mimarlık ve nakkaşlık alanlarında yetişen bilim ve sanat adamlarının eserleri kültür tarihimizin önemli yapıtları olarak yerlerini almışlardır.Kanuni Sultan Süleyman, devleti yetenekli devlet adamlarıyla birlikte yönetmiş ve dünyanın en büyük imparatorluğu haline getirmiştir.Babası Yavuz Sultan Selim’den 6.557.000 km(2) olarak devraldığı Osmanlı topraklarını 14.893.000(2)’ye çıkarmıştır.

Ömrünü savaş meydanlarında geçirmesine rağmen, devrinin şairlerinden çok daha fazla şiir yaz Kanuni’nin Divan’ındaki gazellerin sayısı üç bine yakındır.Hastalığı sırasında söylediği şu ünlü beyiti günümüze değin ulaşmış ve anlamlı olması itibarıyla çok kullanılır hale gelmiştir.Kanuni, “Muhibbi” ismiyle yazdığı şiirin bu bölümünde, devleti ilk mısrada “mevki” yerine, ikinci mısrada “saadet, mutluluk” yerine kullanmıştır.

“Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi,olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi…“

Senato binasının önünde işlenen bu cinayete katılanlar arasında kendi evlatlığı olan Brütüs de bulunuyordu.Sezar’ın, kendisini bıçaklayanlardan birinin de Brütüs olduğunu gördüğünde “Sen de mi Brütüs ?” demesi tarihe geçmiştir.Tarihi kaynaklarda Sezar’ın Brütüs’ü gördüğü ana kadar saldırganlara karşı mücadele verdiği, ancak evlatlığını da aralarında yer aldığını görmesinden itibaren mücadele etmeyi bıraktığı söylenir.Kendi evlatlığının suikastçılar arasında bulunması Roma halkının duygularını harekete geçirmiştir.Bu suikastın ardından Roma’dan Doğu’ya göçler başlamış ve “Roma ideali” terk edilmiştir.Cinayetin ardından felsefeyle uğraşmaya başlayan Brütüs ise, o yıl içinde intihar etmiştir.

Günümüzde bu özdeyiş, ihanete uğradıklarını düşünen kişilerce de kullanılmaktadır.

Tıp literatüründe “Brütüs Kompleksi” diye bilinen bir hastalık da adını bu olaydan almıştır.Hastalığın kökeninde, hastanın kendini büyüten, koruyan, bakan kişiye karşı kin besleme, onu ortadan kaldırma, onun gölgesinde kalmaktan kurtulma arsuzu yattığı bilinmektedir.

Herakleitos, o ana kadar benimsenmiş olan durağanlık ve değişmezlik düşüncesine karşıt görüşleriyle tanınmıştır.Kendinden önceki düşünürlerin benimsediği evrende kalıcılık ve süreklilik inancının tam zıttını, doğadaki her şeyin sürekli bir değişim içinde olduğunu savunmuştur.Ünlü filozof “Aynı nehirde iki kere yıkanılmaz” diyerek karışımızda “aynı şey”in bulunduğunu düşündüğümüz her anda aslında belli bir düzene, ölçüye göre bir değişimin olduğunu ifade etmiştir.

Yine onun deyişiyle “Bir nehirde iki kere yıkanılmaz.Çünkü dün girdiğim nehir bugün aynı değildir artık! Dünkü sular akıp gitmiş, onu yeni bir nehir yapmıştır.Bununla birlikte biz dünkü nehri bugünkü nehir ile aynı sayarız.”

Rahatsız olduğu bir dönemde içlerinde yazar Tarık Us’un da bulunduğu bir grup, kendisini ziyarete gitmişlerdir.Gelen ziyaretçilerden biri, bitkin bir halde yatağında yatan Mehmed Akif’e konuşma esnasında,

“Acaba İstiklal Marşı yeniden yazılsa daha iyi olmaz mı ?” demiştir.Bu sözü duyan Mehmed Akif Ersoy yatağından başını kaldırarak,

“O şiir bir daha yazılamaz, onu ben de yazamam.Onu yazmak için o günleri görmek, o günleri yaşamak lazım.O şiir artık benim değil, milletin malıdır.Benim, millete en kıymetli hediyem budur.Allah bir daha bu millete İstiklal Marşı yazdırmasın!” demiştir.

Yaşadığı devrin özelliklerini, bütün genişlik ve derinliği şiirlerine yansıtan Mehmed Akitf’in sözlerindeki hikmet, ziyaretçileri tarafından açık bir şekilde anlaşılmıştır.

Çin’de, “Savaşan Beylikler Dönemi” olarak adlandırılan, derebeylerin birbiriyle savaştıkları dönemde yaşamıştır.Konfüçyüs, dünyaya tekrar bir düzen verebileceğine inanmış ancak bunu başaramamıştır.Kendisine bu imkanı sağlamaları ve fikirlerini kabul etmeleri için Çin hükümdarlarından yardım istemiş ve sonunda kendi öğretilerini geliştirerek, bunları para karşılığı öğretmeye başlamıştır.

Konfüçyüs de Sokrat gibi erdemsizliğin bilgisizlikten doğduğunu, erdemin bir bilgi işi olduğunu savunmuştur.Ona göre insanlar arasındaki ayrılıklar fiziki yapılarından çok bilgi derecelerinden doğar.Bilgeliğe ulaşamayan insan ne yaparsa yapsın gerçek anlamda iyi bir insan olamaz.Konfüçyüsçülüğün 9 tane erdemi vardır.Bu erdemler arasında günümüze kadar gelen ve ahlakın başkalarını düşünmekle başlayacağını ifade eden, “Size yapılmasını istemediğiniz bir şeyi, başkalarına yapmayınız.” düsturu halk arasında çok bilinmektedir.

Gelişmiş hitap yeteneği sayesinde tarihteki en bilinen öğretmenlerden biri olmuştur.

Ancak Uzun Hasan zeki ve cesur bir kumandan olmasına rağmen Osmanlı ordusunun ateşli silahlarındaki teknik üstünlüğe kullandıkları stratejiye karşı koyamadı.Ordusu bozguna uğrayınca savaş meydanından kaçan Uzun Hasan bu savaştan yaklaşık 5 yıl sonra öldü.Uzun Hasan ölürken oğullarına “Osmanoğulları ile asla muharebe etmeyiniz!” diye vasiyette bulunduç